Lỗi chết người khi kết hợp thuốc và thực phẩm

1. Chanh và thuốc ho

Chanh, bưởi và cam có thể phá vỡ một loại enzyme phân hủy statin và một số loại thuốc khác, bao gồm thuốc ho dextromethorphan. 

Thuốc sau đó sẽ tích tụ trong máu bệnh nhân nên nguy cơ bị ảnh hưởng tác dụng phụ tăng lên, Mary Ellen Gullickson - dược sĩ ở Phòng khám Marshfield, tiểu bang Wisconsin, Mỹ - cho biết. Với dextromethorphan, tác dụng phụ sẽ là ảo giác và buồn ngủ còn với nhóm statin, bạn có thể bị tổn thương cơ nghiêm trọng.

2. Các sản phẩm sữa và thuốc kháng sinh

Một số kháng sinh, bao gồm Cipro tác dụng với canxi, sắt và các khoáng chất khác trong các thực phẩm làm từ sữa.

"Điều này ngăn cản sự hấp thu của kháng sinh làm giảm khả năng chống nhiễm trùng", TS Gullickson nói. Vì vậy, bệnh nhân tránh dùng sữa, pho mát, sữa chua 2 giờ trước và sau khi uống thuốc. Ngoài ra, sữa cũng có những tác dụng không mong muốn tương tự đối với vitamin và khoáng chất.

3. Không nên dùng chanh khi uống thuốc ho

Thịt xông khói và thuốc chống trầm cảm: Hãy kiểm tra kỹ nhãn hiệu loại thuốc chống trầm cảm của bạn trước khi dùng. 

Nếu thuốc bạn đang dùng thuộc loại thuốc ức chế enzyme monoamine oxidase (MAOIs ) - dưới các nhãn hiệu Marplan, Nardil, Emsam hoặc Parnate…, khi kết hợp với những thực phẩm giàu axit amin tyramine có thể khiến huyết áp thay đổi đột ngột, đe dọa tính mạng. 

Danh sách này không chỉ có thịt xông khói mà còn xúc xích, rượu vang, dưa cải, pho mát để lâu năm, nước tương, bia hơi….

Chocolate và Ritalin: Bên cạnh caffeine, chocolate cũng chứa một chất kích thích gọi là theobromine, Tom Wheeler - chuyên gia về thuốc lại Trung tâm Y tế Chicago (Mỹ) - cho biết. 

Vì vậy, kết hợp nhiều chất kích thích như chocolate và thuốc chống tâm thần Ritalin vào cơ thể người có thể dẫn đến những hành vi bất thường, co giật.

4. Nước ép táo và thuốc chống dị ứng

Hãy tránh nước ép táo, cam, bưởi trong vòng 4 giờ trước và sau khi bạn đã uống thuốc Allegra (fexofenadine) khi sốt mùa hè, chuyên gia Gullickson khuyên. Các loại nước này chứa một axit amin vận chuyển thuốc từ ruột vào máu. 

Kết quả, việc hấp thụ Allegra giảm tới 70%, giảm tác dụng chảy mũi và ngăn hắt hơi, TS Tom Wheeler nói.

5. Quế và thuốc chống đông máu warfarin

Quế chứa hàm lượng cao chất có tên coumarin có thể khiến máu loãng, nếu dùng nhiều có khả năng gây tổn thương gan, BS Eric Newman từ Trung tâm Y tế TP Mercy ở TP Baltimore (Mỹ), nói. Vì vậy, không nên dùng quế trong thời gian dùng thuốc chống đông máu.

Không nên sử dụng bất cứ loại thuốc nào trong vòng 6 tiếng trước và sau khi uống rượu.

Rượu và acetaminophen (Paracetamol): Rượu sẽ làm tăng tác dụng của các men chuyển chất thuốc thành chất chuyển hóa Acetylbenzoguinoneimin, gây độc hại cho gan, thận. Nói chung, không nên sử dụng bất cứ loại thuốc nào trong vòng 6 tiếng trước và sau khi uống rượu.

Read more »

2 cách uống thuốc để không bị nghẹn

Đó là kĩ thuật "pop bottle' dành cho những loại thuốc viên và 'lean forward' dành cho thuốc con nhộng.

Hình trên là phương pháp áp dụng cho thuốc viên. Hình dưới áp dụng cho thuốc con nhộng.

Bạn đã từng trải qua cảm giác khó chịu khi nuốt một viên thuốc và bị mắc nghẹn trong họng? Các nhà khoa học của Đại học Heidelberg (Đức) đã nghĩ ra 2 kĩ thuật uống thuốc dễ dàng hơn, đặc biệt là với những người bị chứng khó nuốt.

Đối với kĩ thuật "pop bottle", bạn đặt thuốc viên trên lưỡi, môi ngậm quanh đầu chai nước và nuốt thật nhanh. Đối với kĩ thuật "lean forward", thuốc con nhộng được đặt trên lưỡi, bạn ngồi thẳng và uống một ngụm nước. Khi nuốt thuốc thì nghiêng đầu về phía ngực.

Theo TS Walter Haefeli (người đứng đầu nghiên cứu), dùng phương pháp nào là tùy thuộc vào hình dạng viên thuốc. 

"Thuốc con nhộng có tỷ trọng nhỏ hơn nước nên sẽ nổi trong miệng, do đó bạn phải cúi đầu. Ngược lại, thuốc viên luôn có tỷ trọng lớn hơn nước, nên cần tập trung đẩy viên thuốc vào họng", TS Walter Haefeli lý giải.

Nghiên cứu trên được thử nghiệm với 151 người (tuổi từ 18 - 85) uống 16 loại thuốc khác nhau (không phải thuốc chữa bệnh) gồm thuốc con nhộng, thuốc viên (hình tròn, hình oval, hình chữ nhật). Kết quả cho thấy 66% người dùng phương pháp "pop bottle" đã uống thuốc dễ dàng hơn, tương tự là 88% đối với phương pháp 'lean forward'.

Thuốc viên tròn là khó uống nhất. Đối với cả hai loại thuốc dùng ít nhất 20ml nước (khoảng một thìa canh) là hiệu quả nhất. Hai kĩ thuật trên đã được công bố trên tạp chí Annals of Family Medicine.

Read more »

Thuốc dạng sủi có thể gây mòn răng

Viên sủi là tên để chỉ các loại thuốc sủi bọt. Ở nước ta, loại thuốc này cũng đã xuất hiện khá phổ biến như các viên UP.SA-C mà người tiêu dùng thường gọi với cái tên dân giã là “C sủi”, hay plusssz, laroscorbine, efferalgan...

Tuy nhiên, phải thận trong khi sử dụng các dạng viên sủi chứa các vitamin nhất là vitamin C và calcium, vì gần đây theo nghiên cứu của Trường ĐH Helsinki, răng được ngâm trong đồ uống chứa tới 8 vitamin dạng sủi sau 100h; tất cả các vitamin này kể cả viên sủi chứa calcium đã gây tình trạng khử khoáng.

Gây hại nghiêm trọng nhất là loại C sủi làm cho lớp men răng bị mòn nhanh chóng, gây nguy hiểm cho răng. Hay những nghiên cứu ở trường Nha khoa Baltimore cho biết rằng, chất acid citric, một thành phần quan trọng ở nhiều loại vitamin sủi bọt đã gây ra sự xói mòn răng, mặc dù sự xói mòn thấp hơn so với các đồ uống có đường nhưng xảy ra vẫn rõ rệt.

Sự xói mòn men răng xảy ra bởi sự hòa tan acid, vì độ pH của men răng là 5,5 do vậy với bất kỳ một hợp chất nào có nồng độ pH thấp hơn đều có thể gây xói mòn, nhất là thời gian tiếp xúc kéo dài. Chỉ cần tiếp xúc liền trong 4 giờ nếu dùng các đồ uống chứa acid như viên sủi, người ta đã thấy sự xói mòn của răng xuất hiện.

Read more »

Điếc vì dùng thuốc kháng sinh

Aminoglycoside thường có trong các loại thuốc kháng sinh được xem là thủ phạm làm  giảm thính lực. Nếu dùng kéo dài ở liều cao có thể dẫn tới điếc vĩnh viễn.

Ẩn họa khó lường

Chị Nguyễn Thu Hà ở Ngô Văn Năm, Bến Nghé, TPHCM mới đây bị tai nạn phải điều trị bằng kháng sinh trong thời gian dài. Sau khi bệnh tình thuyên giảm chị Hà được các bác sỹ cho xuất viện tự điều trị tại nhà. 

Thời gian đầu, sức khỏe của chị Hà không có biểu hiện gì khác lạ, nhưng sau khi dừng điều trị bằng thuốc khoảng 3 tuần, chị Hà thấy tai mình xuất hiện dấu hiệu ù, nghe như có tiếng gió thổi qua vi vu, kèm theo cảm giác chóng mặt, khả năng nghe giảm hẳn. 

Cảm giác chóng mặt đôi khi chỉ chếnh choáng nhẹ, nhưng cũng có lúc dữ dội. Tai càng ngày càng nghe kém. Có những lúc con gái chị đứng cách khoảng 3m nói gì mà chị không nghe rõ chỉ thấy miệng con mấp máy.

Lo lắng cho tình trạng sức khỏe của mình, chị Hà vội vàng đến khám chuyên khoa tai mũi họng. Các bác sĩ chẩn đoán chị Hà đang có dấu hiệu bị giảm thính lực do tự ý dùng một số loại thuốc kháng sinh liều cao không theo đơn của bác sĩ. 

Trong các loại thuốc kháng sinh liều cao (thường dùng để kháng khuẩn, chống nhiễm trùng) có chứa thành phần aminoglycoside, chất này gây áp lực lên một số dây thần kinh và đường tĩnh mạch dẫn tới tăng áp lực lên tai; làm suy giảm khả năng nghe của người bệnh. Sự suy giảm thính lực này có thể giảm đi sau một thời gian không dùng thuốc, nhưng cũng có nhiều trường hợp bị điếc vĩnh viễn.

Những biểu hiện thường thấy ở người bệnh như ù tai ở một bên tai hoặc cả 2 tai có thể kèm theo chóng mặt, buồn nôn, mất thăng bằng khi đi đứng... Nếu cứ âm thầm chịu đựng thì sự mất thính lực càng trở nên nghiêm trọng hơn và có nguy cơ mất khả năng nghe vĩnh viễn.

Phòng ngừa hữu hiệu

Hàng năm, BV Tai - Mũi - Họng Trung ương tiếp nhận không ít những trường hợp điếc tai trong do dùng thuốc kháng sinh không đúng chỉ định, trong đó có các loại thuốc thuộc dòng aminoside tương tự như trường hợp của chị Hà. 

Khi người bệnh có dấu hiệu nghe kém, tai ù thì nên đi kiểm tra để điều trị kịp thời. Nên dùng thuốc theo chỉ định của bác sỹ, hạn chế các kháng sinh nhằm mục đích phòng bệnh mà không có mục đích rõ ràng.

Với những người có tiền sử dị ứng thuốc, sức đề kháng kém, người già và trẻ nhỏ nên sử dụng các loại thuốc kháng sinh dạng uống để giảm bớt tác dụng phụ. Với các kháng sinh họ aminoglycoside, để hạn chế độc tính của thuốc lên thận, ốc tai, tiền đình, chỉ nên dùng một lần trong ngày.

Những người bệnh có suy giảm chức năng gan thận và ốc tai tiền đình tốt nhất không nên dùng kháng sinh. Nếu bắt buộc phải dùng nên định lượng nồng độ thuốc trong máu người bệnh trong quá trình dùng thuốc. 

Đối với đa phần các trường hợp, bác sĩ thường khuyến cáo không nên sử dụng các loại thuốc kháng sinh liều cao trong một thời gian quá dài (từ 3 tuần trở lên), ngoại trừ trường hợp quá đặc biệt có chỉ định cụ thể. Để giảm áp lực cho tai, dạ dày tá tràng, nên uống thuốc với một cốc nước lớn, tránh uống vào trước khi đi ngủ.

Read more »

Thuốc gây hại dạ dày: Phải làm sao?

Một số loại thuốc rất hiệu nghiệm trong trị bệnh nhưng lại gây hại cho dạ dày của chúng ta. Chúng tôi mách bạn cách để vừa nhanh khỏi bệnh vừa giảm tác hại lên dạ dày.

Thuốc gây viêm loét, xuất huyết dạ dày

Có nhiều loại thuốc có thể gây tai biến ở dạ dày nếu ta sử dụng không đúng, đáng ngại hơn cả là các hormon vỏ thượng thận loại corticoid (có rất nhiều loại thuốc có corticoid mang những tên và biệt dược khác nhau) và các thuốc hạ sốt, giảm đau, chống viêm không steroid (viết tắt là NSAID) như: aspirin, diclofenac, indomethacin, piroxicam… Trên thực tế, các thuốc NSAID được dùng rất phổ biến.

Đây cũng là những thuốc được quảng cáo khắp nơi và có mặt rộng rãi ở các nhà thuốc… nên người dân có thể tự ý mua về dùng. Một trong những tác dụng phụ thường gặp do nhóm thuốc này gây ra là loét dạ dày - tá tràng, chảy máu dạ dày.

Các thuốc corticoid có thể gây thủng dạ dày. Các NSAID đều có đặc tính chung là các dẫn chất acid có độ tan kém. Các dẫn chất này khi ở trong môi trường acid của dạ dày lại rất khó tan, sẽ kết tụ thành từng đám trong dạ dày, tinh thể acid trong dạ dày sẽ kích thích trực tiếp gây loét.

Một số thuốc giảm đau dễ gây viêm loét và xuất huyết dạ dày

Aspirin: Đây là thuốc hay dùng nhất trong nhóm dẫn xuất của acid salicylic. Aspirin có tác dụng giảm đau tốt nên được nhiều người tín nhiệm để uống khi bị sốt cao, nhức đầu, đau răng, đau người, thấp khớp cấp và mạn.

Ngoài tác dụng hạ sốt và giảm đau, chống viêm còn có tác dụng chống kết tập tiểu cầu, vì vậy thuốc làm giảm quá trình đông máu. Tuy nhiên, đây cũng là thuốc nguy cơ rất cao gây viêm loét dạ dày tá tràng. Lạm dụng thuốc có thể gây xuất huyết dạ dày, thậm chí thủng dạ dày.

Ibuprofen: Có trong thành phần của nhiều loại thuốc giả đau như alaxan, antidol và thường được kết hợp với paracetamol (thuộc nhóm thuốc giảm đau, hạ sốt) có thể giảm cơn đau nhanh chóng do ức chế sự tổng hợp hay phóng thích prostaglandin.

Tuy nhiên, thuốc thường gây ra tác dụng phụ về đường tiêu hóa. Có tới 5 - 15% người bệnh dùng ibuprofen gặp hiện tượng: chướng bụng, đau bụng, buồn nôn, nôn, nặng hơn là loét dạ dày tiến triển, chảy máu dạ dày, ruột…

Diclofenac (voltaren, diclofen): Là thuốc giảm đau, chống viêm thường dùng để điều trị các chứng viêm đa khớp, thoái hóa khớp, thoái hóa cột sống, đau lưng… Đây cũng là một trong những thuốc gây loét dạ dày - tá tràng - ruột khá nguy hiểm nếu lạm dụng thuốc.

Indomethacin: Có tác dụng chống viêm, giảm đau, dùng để điều trị đau lưng, viêm dây thần kinh, viêm khớp mạn tính… Lạm dụng thuốc có thể gây viêm loét dạ dày - tá tràng, ruột, rối loạn đông máu.

Các thuốc meloxicam (mobic, M-cam, camrox); pirocicam (fendene); tenocicam (ticoltil) được dùng trong điều trị viêm xương khớp, thoái hóa khớp, viêm cột sống cứng khớp. Tuy phản ứng có hại gây loét và xuất huyết đường tiêu hóa ít gặp hơn nhưng vẫn là nhóm thuốc có nguy cơ cao gây chảy máu đường tiêu hóa nếu bị lạm dụng, dùng liều cao kéo dài.

Hạn chế bằng cách nào?

Để khắc phục tác dụng phụ gây loét đường tiêu hóa, các nhà sản xuất đã bào chế ra dạng đặc biệt, đó là viên bao tan trong ruột. Ví dụ như viên aspirin pH8 chẳng hạn. Với dạng bào chế này, thuốc không tan trong dạ dày mà tan ở ruột.

Vì vậy sẽ làm giảm tác dụng phụ, tuy nhiên thuốc vẫn gây loét theo cơ chế làm giảm chất nhầy. Ngoài ra, dạng viên sủi hay gói bột hòa tan sẽ giúp thuốc được phân tán đều mà không tích tụ thành đám trong dạ dày giúp hạn chế cơ chế loét trực tiếp.

Theo Sức khỏe & đời sống, để tránh những rối loạn về tiêu hóa, nên uống thuốc vào lúc no, sau khi ăn và uống với một cốc nước (khoảng 200 - 250ml). 

Cần đặc biệt chú ý đây là loại thuốc thường dùng để điều trị đau cấp tính, chỉ nên dùng trong thời gian ngắn mà không nên kéo dài. Không tự ý dùng thuốc này nếu không có chỉ định. Nếu bị khó chịu ở dạ dày, nên uống thuốc cùng với thức ăn hoặc ngay sau ăn.

Read more »

Thuốc giải độc gan - chớ nên lạm dụng

Khi cơ thể bị ngứa ngáy, nổi mề đay, mụn trứng cá… nhiều người vẫn nghĩ rằng nguyên nhân của nó là do nóng gan gây ra và tự mua thuốc giải độc gan về uống.

Ngộ nhận về nóng gan

Lá gan được coi như một nhà máy thải độc. Nó có vai trò quan trọng trong chế biến và chuyển hóa những chất hấp thu từ hệ tiêu hóa thành "nhiên liệu" nuôi dưỡng cơ thể. Cũng bởi làm việc ngày đêm và tiếp xúc với tất cả các chất lợi, hại từ thực phẩm, gan dễ bị nóng và gây ra nhiều biểu hiện khó chịu như ngứa ngáy, nổi mề đay, mụn nhọt…

Khi đối mặt với những biểu hiện này, để tiết chế sự bùng phát và làm giảm triệu chứng của nó, hầu hết mọi người đều tìm đến thuốc giải độc gan. Hành động này là hoàn toàn đúng đắn nếu như gan bạn thực sự bị nóng. Tuy nhiên, hiện nay phần lớn mọi người đang nhầm dấu hiệu của bệnh gan với hàng loạt các bệnh khác.

Chẳng hạn với tình trạng nổi mề đay khắp người, nó có thể là nóng gan do dùng nhiều thuốc kháng sinh, ăn các chất cay, nóng… tuy nhiên nó cũng là biểu hiện của các nhiễm trùng đường hô hấp trên, đường tiểu, viêm xoang mãn tính hay đơn giản là dị ứng với thức ăn hoặc loại thuốc nào đó.

Một ví dụ khác là khi bị mụn nhọt trứng cá, mọi người thường nghĩ là do gan nóng, song thực tế, đó có thể là viêm nang lông tuyến bã hoặc do da bị tổn thương bởi những thói quen không tốt như sử dụng mỹ phẩm không phù hợp, thói quen nặn mụn… 

Còn trường hợp mẩm ngứa, trước khi kết luận nó là nóng gan, bạn hãy thử kiểm tra xem liệu hôm nay mình có tiếp xúc với các chất lạ nào không, có ăn uống gì lạ miệng không?...

Trong những trường hợp bị nhầm lẫn, tất nhiên, dùng thuốc giải độc gan đương nhiên không có tác dụng hoặc chỉ có tác dụng rất ít, không đáng kể. Khi đó, nhiều người lại biện minh rằng: "liều lượng như thế là chưa đủ giải nhiệt cơ thể" nên đã tự ý tăng liều dùng.

Chỉ đến khi bệnh càng ngày càng nặng thì lúc đó họ mới nghĩ đến việc khám bệnh. Tuy nhiên, lúc ấy cũng khá muộn cho quá trình điều trị bệnh kia vì thời điểm vàng lúc mầm bệnh mới xuất hiện đã bị bỏ qua.

Như vậy, rõ ràng, gan khỏe mạnh thì sẽ giúp cơ thể da dẻ mềm mại, không mề đay mẩn ngứa, không khó chịu trong người… thế nhưng các nguyên nhân khiến bạn phải đối mặt với nhiều phản ứng tiêu cực của cơ thể không hẳn xuất phát từ lý do này. Do đó, cách tốt nhất là hãy đến bệnh viện để xin lời khuyên của bác sỹ thay vì tự bắt bệnh, kê đơn cho mình.

Thuốc tốt cũng không thể dùng mãi

Không chỉ dùng thuốc trong những trường hợp khẩn cấp, nhiều người còn giải độc gan hàng ngày, ngay cả khi chẳng có biểu hiện gì. Thậm chí có người còn tuyên bố chắc nịch: "Cơm thì có bữa còn không ăn chứ giải độc gan thì không thể không uống". 

Lý giải về hành động này của mình, chị Nguyễn Thùy Minh (ở Huỳnh Thúc Kháng, Hà Nội) khẳng định: "Toàn là Nam dược nên mình nghĩ uống nhiều cũng chẳng sao, có phải kháng sinh đâu mà sợ. Mình hay ăn đồ cay nóng nên nếu không dùng kèm thuốc thì chả mấy ngày mà mặt mũi lại sần sùi. Thế nên đã gần một năm nay, ngày nào mình cũng uống thuốc. Con gái mình cũng được mẹ vận động uống thuốc để giảm mụn trứng cá. Phòng luôn tốt hơn tránh".

Đồng quan điểm với chị Minh, chị Vũ Thu Hà (ở Tràng Tiền, Hà Nội) chia sẻ: "Gan mát thì càng thanh lọc cơ thể tốt hơn. Không bổ dọc thì cũng bổ ngang. Hơn nữa, tôi đã lựa chọn sản phẩm có uy tín chứ đâu phải hàng trôi nổi không rõ nguồn gốc. Từ ngày uống cũng thấy mụn nhọt giảm hẳn nên tôi càng yên tâm dùng".

Khác với người tiêu dùng, BS Lê Quang Lộc (Nguyên trưởng liên khoa, trưởng phòng khám da liễu của BVĐK Xanh Pôn, Hà Nội) khẳng định: "Bất cứ loại thuốc gì, dù là thuốc bổ, thuốc tốt cũng không thể lạm dụng. 

Thuốc giải độc gan cũng vậy. Bạn chỉ nên sử dụng nó khi gan có vấn đề hay đang phải sử dụng loại thuốc đào thải qua gan như kháng sinh, giảm đau… hoặc sau khi bị ngộ độc. Bình thường, gan của chúng ta đã phải hoạt động suốt ngày đêm để loại bỏ chất độc từ thức ăn, nước uống trước khi tạo thành máu đi nuôi dưỡng các bộ phận khác. 

Khi gan đang khỏe mạnh mà lại bắt nó uống thuốc, nghĩa là bắt nó làm thêm nhiệm vụ. Điều này sẽ gây ra tình trạng quá tải và đương nhiên không tốt cho sức khỏe. Bên cạnh đó, việc thường xuyên đưa chất lạ có trong thuốc giải độc gan vào cơ thể có thể sẽ tạo ra những phản ứng phụ như bị dị ứng, mẩn ngứa…".

Để gan khỏe

Vẫn theo BS Lộc, để gan khỏe mạnh, bạn cần duy trì thói quen ăn uống, sinh hoạt có lợi là không ăn chất cay nóng, ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, hạn chế đồ chiên xào nhiều dầu mỡ. Những người có chức năng gan không tốt không nên thức quá khuya, tốt nhất là nên đi ngủ trước 23h.

Thuốc lá, bia rượu cũng là những chất bắt gan phải làm việc quá nhiều để loại bỏ bớt độc tố trong nó nên bạn cũng cần hạn chế sử dụng. Tức giận sẽ làm suy giảm hệ miễn dịch, tổn thương đến gan, do đó, bạn hãy thư giãn và học cách kìm chế cảm xúc.

Để giảm áp lực làm việc cho gan, bạn không nên tùy tiện sử dụng các loại thuốc mà không có hướng dẫn của bác sỹ, ngay cả các loại thuốc tưởng như rất lành tính như giải độc gan. Và cuối cùng, hãy khám sức khỏe định kỳ để có thể phát hiện ra những mầm bệnh ngay từ khi nó mới bắt đầu hình thành.

Read more »

Béo phì: Nguy cơ khi dùng thuốc an thần kinh thế hệ mới

Thuốc an thần kinh là một loại thuốc không thể thiếu được trong điều trị tâm thần học. 

Từ những năm 1990, với sự ra đời của những thuốc an thần kinh thế hệ mới như olanzapin, clozapin, risperidone... ưu việt hơn hẳn những thuốc thế hệ cũ về mặt tác dụng phụ là ít hoặc không gây ra những hội chứng ngoại tháp như loạn trương lực cơ cấp, bồn chồn bất an, loạn động muộn nhưng nó lại có những tác dụng phụ khác đó là gây béo phì. Đây cũng là một vấn đề khiến các thầy thuốc phải cân nhắc.

Trong thực tế điều trị cho thấy, béo phì là một tác dụng phụ không thể phủ nhận ở bệnh nhân dùng thuốc an thần kinh thế hệ mới. 

Theo nhiều nghiên cứu, tỷ lệ tăng cân đối với bệnh nhân dùng loại thuốc olanzapin là khoảng 75%, đối với clozapin là 53%. 

Nguyên nhân của tình trạng béo phì là do đặc tính gắn vào các receptor của hệ thống dopamin, cụ thể là receptor 5HT2 dẫn đến rối loạn điều hòa năng lượng của hệ thần kinh trung ương, gây tăng cảm giác ngon miệng, thèm những thức ăn béo, ngọt, thay đổi tốc độ chuyển hóa dẫn đến tăng cân.

Hội chứng béo phì là một hội chứng với những biểu hiện sau đây của bệnh nhân dùng thuốc an thần kinh thế hệ mới:

Béo bụng: vòng bụng của bệnh nhân tăng nhanh sau khi được chỉ định dùng thuốc, đối với nam thường là vòng bụng > 102cm, với nữ > 88cm.

Tăng triglicerid máu > 1, 69mmol/lit.

Hạ một loại mỡ máu là HDL, là một loại có tác dụng làm giảm xơ vữa động mạch, ở nam giới < 1,04 mmol/lit, nữ giới , 1,29 mmol/lit.

Làm huyết áp tăng trên 130/85 mmHg.

Tăng đường máu trên 6,1mmol/lil.

Với hội chứng béo phì này, người bệnh có nguy cơ mắc nhiều bệnh lý khác do béo phì gây ra như đái tháo đường týp 2, bệnh tăng huyết áp, tai biến mạch máu não, nhồi máu cơ tim, xơ vữa động mạch... rất nguy hiểm.

Vậy phải làm thế nào để phòng tránh béo phì do các thuốc này gây ra? Những bệnh nhân được chỉ định dùng thuốc an thần kinh thế hệ mới olanzapin, clozapin cần phải được hướng dẫn về cách dự phòng và phát hiện sớm những biểu hiện của hội chứng béo phì. 

Bệnh nhân cần được hướng dẫn chế độ ăn hợp lý, hạn chế chất ngọt, chất có hàm lượng đường cao (như cơm, đường, bánh kẹo...), tập luyện thể dục thể thao thường xuyên, cải thiện tốt tình trạng béo bụng, tăng sự dẻo dai cho cơ thể.

Trong 6 tháng đầu dùng thuốc cần phải kiểm tra đường máu mỗi tháng/lần, sau đó kiểm tra một năm hai lần. Kiểm tra mỡ máu, đo huyết áp 3 tháng/lần. Kiểm tra cân nặng, vòng bụng 3 tháng/ lần. Những bệnh nhân có tiền sử đái tháo đường không nên sử dụng những thuốc có nguy cơ cao gây nặng thêm tình trạng bệnh.

Mặc dù có những tác dụng phụ có khả năng gây ra nhiều bệnh lý nguy hiểm nhưng nếu người bệnh thực hiện tốt những hướng dẫn để dự phòng và phát hiện sớm của bác sĩ thì có thể hoàn toàn tránh được những nguy cơ này.

Dùng thuốc an thần kinh dễ bị béo bụng.

Read more »